ประวัติความเป็นมา
ประวัติความเป็นมาของเทศบาลตำบลกุมภวาปี
(ที่มาบางส่วนจากหนังสือสภาวัฒนธรรมอำเภอกุมภวาปี เรื่อง ความเป็นมาของชื่อหมู่บ้านนามเมืองอำเภอกุมภวาปี)

  ในอดีตบริเวณที่ตั้งดงเมืองมีสภาพเป็นเนินสูงหรือดอน ที่ยกตัวขึ้นเหนือระดับที่ราบลุ่มหนองหาน ริมฝั่งหนองหานและลำน้ำปาว ในระหว่างปี พ.ศ.2468-2472 การเกิดขึ้นของสถานที่ราชการในที่แห่งใหม่บริเวณดงไม้ที่ถูกขุดถางออกนี้ทำให้มีประชากรเคลื่อนย้ายเข้ามาตั้งหลักแหล่งอยู่อาศัยและทำมาหากินมากขึ้นจนเกิดเป็นชุมชนที่ใหญ่โต และได้เรียกชื่อหมู่บ้านรอบๆเมืองกุมภวาปีนี้ว่า “บ้านดงเมือง หรือ เมืองใหม่” ส่วนบ้านน้ำฆ้องนั้นเรียกว่า “เมืองเก่า” กุมภวาปีเดิมมีต้นไม้ขึ้นอย่างหนาแน่นเรียกว่าเป็นดงไม้ มีสัตว์ป่านานาชนิด มีความอุดมสมบูรณ์ ตั้งอยู่ขอบหนองหานทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ มีลำน้ำปาวเป็นสายน้ำสำคัญที่ไหลไปรวมกับลำน้ำชีที่จังหวัดกาฬสินธุ์ กลุ่มคนกลุ่มแรกที่เข้ามาตั้งรกรากย้ายมาจากจังหวัดนครราชสีมา บ้านน้ำฆ้อง บ้านตูมใต้

 เมื่อบ้านบึงหม้อเดิมที่ตั้งอยู่บริเวณบ้านน้ำฆ้องได้รับการยกฐานะขึ้นเป็นเมืองกุมภวาปี ทำให้มีการหาพื้นที่รองรับการก่อสร้างสถานที่ราชการที่กว้างขวางขึ้น เนื่องจากพื้นที่เดิมตั้งอยู่บนที่ราบลุ่มริมฝั่งหนองหานกุมภวาปีมีความคับแคบ ประกอบกับเป็นพื้นที่ถูกน้ำท่วมถึงในฤดูน้ำหลากเป็นประจำทุกปี หลวงนิคมพรรณนาเขต (เขียน สีหอำไพ) นายอำเภอกุมภวาปีในสมัยนั้นจึงได้ย้ายที่ทำการเมืองและส่วนราชการต่างๆจากบริเวณบ้านน้ำฆ้องมาตั้งใหม่ในบริเวณที่ดอนอันเป็นดงไม้อุดมสมบูรณ์ บ้านดงเมืองนี้มีการเรียกชื่อชุมชนที่กระจายกันอยู่เป็นหมู่เหล่าหรือเป็นกลุ่มว่า คุ้ม ตามสภาพสิ่งแวดล้อมที่กลุ่มคนเหล่านั้นรวมกันอยู่ คือ

คุ้มท่าเรือ ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของเมือง เป็นบริเวณท่าน้ำสำหรับการคมนาคมทางเรือในสมัยก่อนที่จะมีถนนสายดงเมืองกับบ้านน้ำฆ้อง ชาวบ้านที่อาศัยอยู่บริเวณนี้จึงเรียกตัวเองว่า คุ้มท่าเรือ

คุ้มโนน เรียกชื่อตามสภาพแวดล้อมด้านภูมิประเทศที่เป็นเนินหรือโนนสูงกว่าพื้นที่อื่น

คุ้มปาว เป็นกลุ่มชนที่อาศัยอยู่ริมฝั่งน้ำปาว

คุ้มอากาศอำนวย เดิมมีสภาพเป็นชุมชนขนาดย่อมที่ตั้งทำมาหากินอยู่ริมฝั่งลำน้ำปาวด้านหลังที่ทำการอำเภอกุมภวาปี ประชากรดำรงชีวิตโดยการทำประมงน้ำจืดขนาดเล็ก เช่น วางเบ็ดกั้นตาข่ายดักปลา ยกยอ ครั้นต่อมามีผู้คนเข้ามาอยู่อาศัยหนาแน่นขึ้นและมีการปรับปรุงสภาพพื้นที่ที่เคยมีน้ำขังเฉอะแฉะให้มีบรรยากาศที่น่าอยู่อาศัย จึงได้รวมตัวกันตั้งชื่อว่าคุ้มอากาศอำนวย ด้วยหมายเอาให้เป็นมงคลนามว่านี่คือบริเวณอันมีอากาศสดชื่นเหมาะแก่การดำรงชีวิต

คุ้มชัยสวัสดิ์ อนุมานตามนามเรียกขานในกิจการของตระกูลฐาปนาพงษ์ ที่ข้าราชการชั้นผู้ใหญ่คนก่อนๆ ในอำเภอกุมภวาปี ได้จัดตั้งให้เป็นมงคลนามในธุรกิจการค้าว่า “ชัยสวัสดิ์” ซึ่งหมายความไปในทางการประกอบกิจการที่ประสบผลสำเร็จเจริญรุ่งเรืองมีโชคชัยปราศจากปัญหาและอุปสรรคทั้งปวง และกลุ่มชัยเจริญถือว่าเป็นศูนย์กลางของคุ้มนี้ตลอดมา

คุ้มป่างิ้ว ตั้งชื่อจากสภาพดั้งเดิมของชุมชนที่มีต้นงิ้วขึ้นอยู่โดยรอบ ต้นงิ้วเป็นไม้ที่เปลือกสีเทาขรุขระ กิ่งก้านและลำต้นมีหนามแหลมดอกสีแดงสดหรือแดงคล้ำ ในผลมีปุ๋ย ชาวบ้านเรียกงิ้วผา ในบางครั้งคนพื้นเมืองอีสานก็จะเรียกต้นนุ่นว่างิ้วด้วย ซึ่งต้นนุ่นนั้นลำต้นและกิ่งก้านมีเปลือกสีเขียว มีหนามสั้นๆที่โคนต้น ดอกสีขาวนวล ผลรูปทรงกระสวยเมื่อแก่จะมีปุยข้างใน บริเวณคุ้มป่างิ้วมีทั้งต้นงิ้วและต้นนุ่น แต่เดิมประชากรกลุ่มนี้มีอาชีพทำนุ่นสำหรับยัดเสื่อ ยัดหมอนขาย

เมื่อส่วนราชการได้มีการกระจายอำนาจการปกครอง จึงได้ประกาศจัดตั้งเป็นสุขาภิบาลตามประกาศกระทรวงมหาดไทย เมื่อวันที่ 31 สิงหาคม 2498 และยกฐานะเป็นเทศบาลตำบลตูมใต้ตามพระราชบัญญัติเปลี่ยนแปลงฐานะของสุขาภิบาลเป็นเทศบาล พุทธศักราช 2542 และได้เปลี่ยนชื่อใหม่เป็นเทศบาลตำบลกุมภวาปี